Dr. Murat Çağatay Deniz

OBEZİTEDE RİSK DURUMUNUN BELİRLENMESİ

Riski belirleyen faktörler

Beden kitle indeksi ≥25 kg/m2 veya bel çevresi (BÇ) kadınlarda 80 cm, erkeklerde 94 cm veya daha fazla olanlarda, kilo fazlalığının ilerlemesini engellemek ve eşlik eden diğer faktörleri tespit etmek gerekir. Tip 2 Diyabet, hipertansiyon (HT) ve kardiyovasküler hastalıklar (KVH) için risk seviyesi kilo fazlalığının derecesi ile de ilişkilidir.

Obezitenin BKİ, bel çevresi ve ilişkili hastalık riskine göre sınıflandırılması

 

 

BKİ (kg/m2)

 

Obezite sınıfı

Bel çevresine göre hastalık riski*

Erkek ≥94 cm

Erkek ≥102 cm

Kadın ≥80 cm

Kadın ≥88 cm

Düşük kilolu

<18,5

 

-

-

Normal

18,5-24,9

 

-

-

Fazla kilolu

25,0-29,9

 

Artmış

Yüksek

Obez

30,0-34,9

I

Yüksek

Çok yüksek

35,0-39,9

II

Çok yüksek

Çok yüksek

Morbid obez

40

III

Aşırı yüksek

Aşırı yüksek

*Tip 2 Diyabet, HT, kardiyovasküler hastalık riski.

Eşlik eden hastalıklar: Koroner kalp hastalığı (KKH), diğer aterosklerotik hastalıklar, Tip 2 Diyabet ve OSAS, mortalite için çok yüksek risk kategorisini oluşturur. Obezitede aynı zamanda, osteoartrit, kolelitiyazis gibi morbiditeyi arttıran diğer hastalıkların da sıklığı artar.*Tip 2 Diyabet, HT, kardiyovasküler hastalık riski.

Kardiyovasküler risk faktörleri: Obez olgularda değerlendirilmesi gereken diğer kardiyovasküler hastalık risk faktörleri arasında; HT, dislipidemi (düşük HDL-kolesterol, yüksek LDL- kolesterol, hipertrigliseridemi), bozulmuş açlık glukozu, ailede erken KKH hikayesi, ileri yaş (erkekte ≥45, kadında ≥55) ve sigara içimi sayılabilir.

Obezitenin başlangıç yaşı: Obezite riskinin belirlenmesinde, obezite başlangıç yaşı önemlidir. Düşük doğum ağırlıklı ve ilk 10 yaşta hızlı kilo alan çocuklarda, erişkin yaşta diyabet riski yüksektir. Obeziteyle ilgili risk, obezitesi 40 yaşından önce başlayan olgularda daha yüksektir. Başlangıç BKİ’den bağımsız olarak, kadınlarda 18 yaşından, erkeklerde ise 20 yaşından sonra, orta derecede kilo artışı bile (≥5 kg) Tip 2 Diyabet ve KKH riskini arttırır.

Gebelik: Kadınlardaki vücut yağ oranı, puberteden itibaren erkeklerden fazladır ve erişkin dönemde de daha fazla yağ artışı olur. Kadınlarda, ilk gebelikten sonra kalıcı olabilen kilo ve yağ artışı olur.

Obeziteyle ilişkili morbidite ve mortalite kavramı 2000 yıldan fazla süredir bilimektedir. Tip 2 Diyabet, tüm etnik gruplarda obeziteyle güçlü şekilde ilişkilidir. Tip 2 Diyabetin %80’den fazlası obeziteyle birliktedir. Obezitede Tip 2 Diyabet riski, obezite derecesiyle orantılı olarak artar. Tip 2 Diyabet riski viseral yağ dokusuyla ilişkili olarak da artmaktadır, ancak total vücut yağı veya cilt altı yağ ile ilişkili bulunmamıştır. Kadınlarda 18, erkeklerde 20 yaşından sonra kilo alımı da Tip 2 Diyabet riskini arttırmaktadır.

Obez olguların yaklaşık yarısı hipertansiftir. Nurses Health Study (NHS)’de, 5,0-9,9 kg şişmanlayan kadınlarda hipertansiyon riskinin 1,7 kat, 25 kg ve üzerinde şişmanlayanlarda ise 5,2 kat artığı tespit edilmiştir. Framingham çalışması, normalden fazla kilolu olan erkek olguların
%26’sında, kadın olguların ise %28’inde hipertansiyon gelişimini açıklamaktadır. Öte yandan, obez olgularda verilen her 1 kg’a karşılık sistolik ve diyastolik kan basıncı yaklaşık 1 mmHg düşmektedir.

Obezite, lipid metabolizmasında olumsuz değişikliklere neden olur. Bu değişiklikler arasında; yüksek total kolesterol, LDL-kolesterol, VLDL-kolesterol ve trigliserid düzeyleri ve düşük HDL- kolesterol düzeyi sayılabilir. HDL-kolesterol düzeyi, obez olgularda %5 daha düşüktür.

Koroner kalp hastalığı: Obezitenin KKH ve kardiyovasküler mortalite artışına neden olduğu, birçok gözlemsel çalışmada gösterilmiştir. NHS’de, BKİ

Kalp yetersizliği ve atriyel fibrilasyon: BKİ ≥30 kg/m2 olan kişilerde, non-obezlere göre kalp yetersizliği riski 2 kat, atriyel fibrilasyon riski ise 1,5 kat yüksek bulunmuştur. Diğer komorbid durumlara göre düzeltildikten sonra; BKİ’de her 1 kg/m2 artışın, kalp yetersizliği riskini erkeklerde %5, kadınlarda ise %7 arttırdığı tespit edilmiştir. Erkeklerde kalp yetmezliği olgularının
%11’i, kadınlarda %14’ü sadece obeziteyle ilişkilidir. Kilo fazlalığının subklinik sağ ventrikül disfonksiyonu ile de ilişkili ve bu ilişkinin OSAS, Tip 2 Diyabet ve HT’den bağımsız olduğu belirlenmiştir.

İnme: BKİ ≥27 kg/m2 ve 18 yaşından sonra kilo almış olmanın, iskemik inme riskinde artışa neden olduğu gösterilmiştir. BKİ’nin

Gastrointestinal ve hepatobiliyer hastalıklar: Obezite hepatobiliyer sistemi de etkiler. Kilo alımıyla orantılı olarak, kolelitiyazis riski artmaya başlar. Obezite aynı zamanda, nonalkolik yağlı karaciğer hastalığına da yol açar. Obezitede ayrıca, gastroözofajiyal reflü hastalığı, erozif özofajit, özofagus adenokarsinomu ve mide kanseri riskleri de artmıştır.

Eklem hastalıkları: Obezlerde, genellikle dizlerde ve ayak bileğinde osteoartrit sıklığı artmıştır. Osteoartrit, obezite maliyetinin önemli kısmını oluşturur. Yine, gut artiriti görülme sıklığı da obezlerde artmıştır.

Solunum sistemi: Obezitede, obezite hipoventilasyon sendromu ve OSAS gibi ciddi solunum bozuklukları görülebilir. Obezite, OSAS için en iyi kanıtlanmış risk faktörüdür. BKİ ve boyun çevresi, BKO gibi ilişkili göstergeler arttıkça, OSAS prevalansı da artar. Solunum fonksiyonlarında ayrıca, rezidü akciğer hacminde artış, akciğer kompliyansında azalma, ventilasyon perfüzyon anomalileri gibi değişiklikler olabilir.

Kanser: Obezitede, bazı kanser tiplerinin sıklığı artar. BKİ’de 5 kg/m2 artış, erkeklerde özofagus, tiroid, kolon ve renal kanserlerinin görülme riskini, sırasıyla 1,52, 1,33, 1,24 ve 1,24 kat arttırır. Kadınlarda ise, endometriyum, safra kesesi, özofagus ve renal kanserleri görülme sıklığı obez bireylerde, sırasıyla 1,59, 1,59, 1,51 ve 1,34 kat artar. BKİ, Asya-Pasifik popülasyonlarında ayrıca meme kanseriyle de ilişkilidir.

Polikistik over sendromu (PKOS): Obezlerde, viseral obeziteyle ilişkili olarak testosteron üretimi artmıştır. Bu nedenle, hirsutizm ve adet düzensizlikleri görülebilir. PKOS, kadınlarda hirsutizmin en sık nedeni olup, obez kadınlarda daha sık görülür.

Böbrek hastalığı: Önemli epidemiyolojik çalışmalarda, obezite, kronik böbrek hastalığı için bağımsız risk faktörü olarak bulunmuştur. Obezite ve erişkin hayatta kilo alımı, böbrek taşı riskini arttırır. Kadınlarda fazla kilo ve obezite, üriner inkontinans için önemli risk faktörleridir.

Genitoüriner hastalıklar: Fazla kilolu ve obez kadınlarda, seksüel uyarılma ve orgazm problemleri daha sıktır. Erkeklerde ise obezite, erektil disfonksiyon için bağımsız bir risk faktörüdür. Obezite ayrıca, psikososyal sorunlar ve depresyonla da ilişkilidir.

Kaynaklar

1. Clinical Guidelines on the Identification, Evaluation and Treatment of Overweight and Obesity in Adults. fte Evidence Report. National Institute of Health. Obes Res 1998;6(Suppl. 2):51S-209S.
2. Fontaine KR, Redden DT, Wang C, Westfall AO, Allison DB. Years of life lost due to obesity. JAMA 2003;289:187-93.
3. Bray GA (Ed). fte Battle of the Bulge: A History of Obesity Research, Dorrance, Pittsburgh 2007.
4. Willett WC, Dietz WH, Colditz GA. Guidelines for healthy weight. N Engl J Med 1999;341:427-34.
5. Nguyen NT, Magno CP, Lane KT, Hinojosa MW, Lane JS. Association of hypertension, diabetes, dyslipidemia, and metabolic syndrome with obesity: findings from the National Health and Nutrition Examination Survey, 1999 to 2004. J Am Coll Surg. 2008;207:928-34.
6. Wilson PW, D’Agostino RB, Sullivan L, Parise H, Kannel WB. Overweight and obesity as determinants of cardio- vascular risk: the Framingham experience. Arch Intern Med 2002;162:1867-72.
7. Neter JE, Stam BE, Kok FJ, Grobbee DE, Geleijnse JM. Influence of weight reduction on blood pressure: a meta-a- nalysis of randomized controlled trials. Hypertension 2003;42:878-84.
8. Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarc- tion in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet. 2004;364:937-52.
9. Kurth T, Gaziano JM, Rexrode KM, et al. Prospective study of body mass index and risk of stroke in apparently healthy women. Circulation 2005;111:1992-98.
10. Hart DJ, Spector TD. fte relationship of obesity, fat distribution and osteoarthritis in women in the general popu- lation: the Chingford Study. J Rheumatol 1993;20:331-35.
11. Calle EE, Rodriguez C, Walker-fturmond K, ftun MJ. Overweight, obesity, and mortality from cancer in a pros- pectively studied cohort of U.S. adults. N Engl J Med. 2003;348:1625-38.

Bu sitede yer alan tüm yazılı ve görsel materyaller drmuratdeniz.com sitesine ve site sahibine aittir. copyright © 2017 - 2019