Dr. Murat Çağatay Deniz

Obezite ve Integratif Yaklaşımlar

Akupunktur Endikasyonları

Dünya Sağlık Örgütü, ilk defa 1978 yılında Filipinler toplantısında Akupunktur ile tedavi edilebilir hastalıkların bir listesini yayımladı.

Daha sonra 1994 yılı İtalya Cervia’daki WHO Asamblesinde bu endikasyon listesi genişletilerek kabul edildi.

Dünya Sağlık Örgütü'ne Göre Akupunktur Endikasyonları

  • Sırt ve bel ağrıları
  • Boyun ağrısı
  • Siyatik
  • Tenisçi dirseği
  • Gonartroz (Diz kireçlenmesi)
  • Omuzun periartriti
  • Trigeminal nevralji
  • Baş ağrıları
  • Migren
  • Sinüzit
  • Gerilim ve boyun kireçlenmesine bağlı baş ağrıları
  • Dental ağrılar (Diş ağrıları)
  • Temporo-mandibüler eklem (Çene eklemi) disfonksiyonu
  • Romatoidartritis
  • Operasyon sonrası ağrıları
  • Doğum indüksiyonu
  • Bebeğin anne karnındaki malpozisyonunun düzeltilmesi
  • Gebelik bulantı ve kusmaları
  • Felç (İlk 3–6 ay içinde)
  • Esansiyel hipertansiyon
  • Renal kolik
  • Lökopeni
  • Radyasyon ve kemoterapi yan etkilerinin tedavisinde
  • Alerjik rinit
  • Akne vulgaris
  • Alkol bağımlılığı ve detoksifikasyonu
  • Facial paralizi (Yüz felci)
  • Astım bronşiale
  • Kanser ağrılarında
  • Kolesistit (Safra kesesi iltihabı)
  • Kolelitiasis (Safra kesesi taşı)
  • Stres
  • Panik atak
  • Depresyon
  • Akut epigastralji
  • Peptik ülser
  • Abdominal ağrılar
  • Fibromiyalji ve tendinitis
  • Gut artriti
  • Uykusuzluk
  • Doğum ağrısının azaltılması
  • Süt eksikliği
  • Obezite
  • Morfin, kokain bağımlılığı
  • Osteoartritis
  • Burger (Trombo-anjitis obliterans) hastalığı
  • Polikistik over sendromu (PCO)
  • Premenstrüel sendrom
  • Kronik prostat iltihabı
  • Pruritus
  • Raynaud sendromu
  • Tekrarlayıcı üriner enfeksiyonlar
  • İdrar retansiyonu
  • Nikotin bağımlılığı – Sigara bırakma tedavileri
  • Ülseratif kolit
  • Spastik kolon
  • Nefrolitiazis
  • Erkek seksüel bozukluğu (İktidarsızlık) (Organik olmayan)
  • Meniere hastalığı
  • Post herpetik ağrılar
  • Tip 2 diabetes mellitus (Şeker hastalığı)
  • Kulak ağrıları
  • Epistaksis

AKUPUNKTUR İLE OBEZİTE TEDAVİSİ

TREATMENT OF OBESITY WITH ACUPUNCTURE

Doç. Dr. Turan GÜNDÜZ
Celal Bayar Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri MYO, Uncubozköy Yerleşkesi, MANİSA

Özet

Giriş: Sağlıklı bir yaşam sürdürebilmek için alınan enerji ile harcanan enerji dengede olmalıdır. Obez kişilerde, alınan enerji fazla iken harcanan enerjinin az olması ya da farklı nedenlerle az enerji harcanması sonucu yağ vücutta farklı dokular birikmektedir. Obezite çeşitli sağlık sorunlarına yol açmakta ve yaşlanmayı hızlandırmaktadır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya yaşları 11-54 arasında değişen 26 hasta dahil edildi. Hastalara toplam 10 seans akupunktur tedavisi uygulandı. Hastalarda vücut ağırlığı yanında açlık kan şekeri, total kolesterol, trigliserid, HbA1c ve insulin direnci ölçümleri yapıldı.

Bulgular: Çalışmaya aldığımız 26 hastada takip süresince 0,6-12,6 kg (ortalama 3,73 ±3,21) arasında değişen miktarlarda kilo kaybı olduğu saptanmıştır (p<0.05). Tedavi süresince 22 hastada (%84,6) kilo kaybı olmuşken, 4 hastada (%15,4) ise bu etki gözlenmemiştir. İnsülin direnci yüksek olan 7 hastanın zayıflamayla beraber insülin dirençlerinin de düştüğü görülmüştür.

Tartışma: Bu çalışma, kişinin vücuduna dışardan herhangi bir kimyasal madde vermeden vücut ve kulak akupunktur uygulamaları ile obez hastalarda vücut ağırlığı kaybı görülebileceğini göstermektedir.

Anahtar sözcükler: Akupunktur, Obesite, İnsulin direnci

Abstract

Introduction: In order to maintain a healthy life, received energy must be in balance with spent energy. In obese people, while received energy is more than spent energy or therewith spend less energy for various reasons, fats accumulate in various tissues in body. Obesity leads to various health problems and accelerate aging.

Materials and Methods: Twenty-six patients aged between 11-54 were included in the study. A total of 10 session of acupuncture was applied to the patients. Fasting blood glucose, total cholesterol, triglyceride, HbA1c and insulin resistance levels as well as body weight were analyzed in the patients.

Results: During the follow-up, it is found that 26 patients have lost weight in range of 0,6-12,6 kg (mean 3,73 ±3,21). Twenty-two patients (84.6%) lost weight during treatment while this effect was not observed in 4 patients (15.4%). It was seen that insulin resistance were decreased along with weigh loss in 7 patients who have insulin resistance.

Discussion: This study showed that weight loss can be seen in obese patients with ear and body acupuncture without applying any external chemicals to the body.

Key Word: Acupuncture, Obesity, Insulin resistance

Giriş

Obesite dünya çapında yaygın ve hastalıkların önemli nedenlerinden biridir. Obezite besinlerle alınan kalorinin harcanan enerjiden fazla olması ve fazla enerjinin vücutta yağ olarak depolanması sonucu ortaya çıkan, yaşam kalitesini ve süresini olumsuz yönde etkileyen bir hastalık olarak kabul edilmekte iken Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından da obezite, sağlığı bozacak ölçüde vücutta aşırı yağ birikmesi olarak tanımlamaktadır (1). Şişmanlığın kişilerde önemli sağlık sorunlarına yol açtığı (Hipertansiyon, dislipidemi, endokrin ve kardiyovasküler hastalıklar, tip 2 diyabet, Alzheimer hastalığı, cinsel işlev bozuklukları ve akciğer) ve en kolay tedavi yönteminin kilo vermek olduğu bilinmektedir (2-4). Kişinin obez olup olamadığının vücut kitle indeksi (30 kg/m2 üstünde olanlar), yapılan biyokimyasal testler (açlık kan şekeri, total kolesterol ve trigliserid, insülin direnci, HbA1c) ve antropometrik ölçümlerle (boy, kilo, bel çevresi kadınlarda> 88 cm erkeklerde (>102 cm altında olması), bel-kalça oranı (> erkekler için 0,9 ve kadınlar için> 0.85) gibi parametreler ölçülerek belirlenmektedir (5-7).

Obezite gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde hızla artış göstermektedir. DSÖ tarafından son 10 yılda obezite prevalansında %10-30 arasında bir artış gösterdiği bildirilmiştir. Yine 2008 de 400 milyon olan obez sayısının 2015 yılında 700 milyona çıkacağı ve aynı rapordan fazla kilolu kişi sayısının 1,4 milyardan 2,3 milyar çıkacağı bildirilmektedir (8).

DSÖ verilerine göre fazla kiloluluk ve obezite, Avrupa’daki yetişkinlerde Tip 2 Diyabetin %80’inden, iskemik kalp hastalıklarının %35’inden ve hipertansiyonun %55’inden sorumludur. Aynı raporda fazla kiloluluğun yetişkinlerin %30-80’ini etkisi altına aldığı, çocukların ve adölesanların yaklaşık %20’sinin fazla kilolu olduğu ve bunların üçte birinin obez olduğu belirtilmektedir (8,9).

Ülkemizde Türkiye Halk Sağlığı Kurumu 2010 yılı beslenme ve sağlık araştırma raporuna göre obesite sıklığı erkeklerde % 20,5, kadınlarda % 41,0, toplamda
% 30,3 olarak bildirilmektedir (8,10).

Günümüzde obezitenin tedavisi yeme ve spor alışkanlıkların düzenlenmesi, ilaç uygulamaları, akupunktur tedavisi ve cerrahi yöntemler ile bunların kombinasyonlarından olan oluşan farklı tedavisi yöntemleri ile yapılabilmektedir (6).

Akupunktur, kökeni eski Çin tıbbına dayanan tamamlayıcı tıp uygulamaları yöntemlerinden biridir. Yaşam enerjisi olarak bilinen Qi, vücutta meridyenlerde dolaşır. Akupunktur, hastalıklarda bu enerji fazlalığı veya eksikliğini düzenlemek için kulaktan veya vücuttaki özel noktaların uyarılmasına dayalı tedavi yöntemidir (11). Son yıllarda yan etkilerinin hemen hemen hiç olmaması, kullanım kolaylığı gibi nedenlerden dolayı hızla yaygınlaşmaktadır. Dünyada akupunktur uygulamaların güvenilirlik ve etkinliğini araştırmak, etkinliği kabul edilen hastalıklarda uygulamaların tedavilere katılımını sağlamak için 1998 yılında Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Sağlık Enstitüsüne (NIH) bağlı Ulusal Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Merkezi (NCCAM) kurulmuştur (12).

Gereç ve Yöntem

Zayıflama amacıyla Eylül 2013 – Şubat 2015 tarihleri arasında, ortalama 3 ay takipleri yapılmış olan, 11-54 yaşları arasında değişen, vücut kitle indeksi 30–40 kg/m2 arasında olan 26 hasta değerlendirmeye alınmıştır. Şiddetli hipertansiyon, kalp hastalığı, endokrin anomalileri olanlar, alerjik ve immünolojik hastalığı olanlar çalışmaya alınmamıştır. Bu kişilere ortalama 10 seans akupunktur tedavi uygulaması, beslenme alışkanlığı kazandırmak için diyet programı ve haftada 3 gün en az 10 bin adım olacak şekilde düzenli spor yapmaları önerilmiştir. Hastalar tedaviye alınmadan önce boy ve ağırlık ölçümleri yapılmış, açlık kan şekeri, total kolesterol, trigliserid, HbA1c ve insulin direnci ölçümleri yaptırtılmıştır.

Akupunktur tedavisi ilk hafta 2 kez, daha sonraları haftada bir olacak şekilde kontrole çağrılarak ortalama 10 seans olarak uygulanmıştır. Zayıflamada kişinin sağlık durumu dikkate alınmakla beraber vücutta LI 4, SI 3, LR 3, ST 25, ST 36 noktaları, tüm hastalarda kullanılmıştır. Ayrıca enerjisi yüksek hastalarda LI 11 ve ST 40, enerjisi düşük hastalarda SP 9 ve CV 6 noktalarına tedavi yapılmıştır. Kulakta Shenmen, mide, açlık merkezi, ağız, tiroid noktası ve duruma göre agregasyon ve sedasyon noktaları uyarılarak veya kalıcı iğneler takılarak tedavileri yapılmıştır. Tedavide akupunktur iğnesi (Acupuncture Needles, Kang Nian, CE 0123, Beijing, China ve ASP Classic 80 Sedatelec CE 0123 F-69540 IRIGNY, France) kullanılmıştır. Ağırlık ölçümleri Arzum Ar 553 ile yapılmıştır. Tedavi sırasında hastaların verilen programlara uymaları ve kabız kalmamaları konusuna dikkat edilmiştir. Hastaların vücut ağırlıkları 15 günde bir ölçülerek vücuttaki yağ, su, kas dağılımları izlenmiştir. Daha sonra ağırlık takipleri için hastalar belirli aralıklarla kontrole çağrılmıştır.

Verilerin istatistiksel analizi, SPSS 17,0 (Chicago, IL, USA) paket programında değerlendirilmiştir.

Bulgular

Çalışma grubu, 12 kişi ev hanımı ve 14 kişi aktif olarak çalışan 26 hastadan oluşmaktadır. Hastalarımızın 8’i ilkokul, 2’si lise ve 16’ü üniversite mezunudur. Yirmiüç hastada herhangi bir yandaş hastalık yok iken 3 hastada hipertansiyon ve psikolojik sorunlar bulunmaktaydı. Altı hastanın kolesterol ve trigliserid değerleri yüksek iken, hastaların tamamında açlık kan şekeri değeri normal sınırlarda olarak kaydedilmiştir.

Hastaların 7’sinde insülin direnci vardı ve zayıflamayla beraber bu hastalarda insülin direncinin düştüğü görülmüştür. HbA1c değeri, 2 hastada yüksek olarak kaydedilmiştir. Vücut ağırlığı takipleri yapılan hastaların vücut analizi cihazı ile yapılan ölçüm sonuçlarında, vücut ağırlığında azalma saptanan hastaların yağ indeks oranlarının düştüğü ve kas oranlarında arttığı tespit edilmiştir. Takip süresince ortalama (3,73

±3,21) 0,6-12,6 kg arasında değişen oranlarda kilo verdikleri saptanmıştır (p<0.05). Toplam 22 hastada (%84,6) akupunktur tedavisi ile vücut ağırlığında azalma saptanmış, 4 hastada (%15,4) ise eğitim düzeyi düşüklüğü, insülin direncinin olması, tedavideki uyumsuzluk ve tedaviyi tamamlayamama gibi kendinden kaynaklanan kişisel nedenlerden dolayı başarılı olunamamıştır. Yaş ile vücut ağırlığı kaybı arasındaki ilişkiye bakıldığında, daha genç yaşta olanlardaki vücut ağırlığı kaybının, daha ileri yaşta olanlara göre daha fazla olduğu saptanmıştır (p<0.05).

Tartışma

Zayıflamada akupunkturun etkinliği tüm dünyada kabul gören ve giderek artan bir tedavi yöntemidir. Kullanılan yöntemin kolay uygulanabilir olması, yan etkilerinin olmayışı veya çok az olması (13) ve vücuda haricen herhangi bir kimyasal madde vermeden yapılması en önemli avantajıdır. Yine obesite tedavisinde diğer tedavi yöntemleri ile birlikte uygulanabilmesi de avantajdır (14,15). Genellikle, tedavide kulak ve vücut akupunktur tedavisi birlikte yapılmaktadır (14,16). Bazı çalışmalarda kulak akupunkturunun daha etkili olduğu bildirilmekle beraber (15,17) vücut akupunkturu ile birlikte uygulandığında etkinlik daha da artmaktadır (6,17).

Geleneksel Çin tıbbında yaşam enerjisi olarak bilinen ‘Qi’ vücutta meridyenler veya enerji kanallarında akmaktadırlar. Bu kanallar veya yollar tıkandığında enerji akışındaki kesintiler hastalıklar veya bulgular oluşmasına zemin hazırlamaktadır. Akupunktur tedavisi ile vücuttaki veya kulaktaki belirli noktaları uyarılarak enerji eksikliği veya fazlalığı düzenlemektedir (11,18).

Akupunktur tedavisinde uygulama, hastaların anlayabileceği şekilde anlatıldığında ve hastaların katılımı sağlandığında başarı oranı oldukça yüksektir. Hastalara zayıflamanın faydaları ve ilerki yaşlarda karşılaşabileceği sağlık sorunları anlatıldığında daha iyi başarı sağlanmaktadır. Bu tedavi ile kişilerin kendilerine olan güvenleri artırmakta, beslenme ve düzenli spor yapma kültürü kazandırılmaktadır. Hastalar kilo vermeye başladıklarında rahatlama, uyku kalitelerinde iyileşme yanı sıra psikolojik olarak da kendilerini iyi hissettiklerini ifade etmektedirler. Hastanın kullandığı ilaçlarda azalma ve ilaca olan bağımlılıkları azalma olduğu gibi postürlerinde düzelmeler görülmektedir. Yapılmış olan çalışmalarda obez olan kişilerde vücut kitle indeksi, göbek ve bel çevresinde küçülmelerin olduğu, serum kolesterol ve glukoz düzeyleri azaldığı, halsizlik, sinirlilik ve ishal gibi olumsuzluklar akupunktur tedavisinden sonra görülmediği bildirilmektedir (13). Yapmış olduğumuz çalışmada vücut ağırlığında azalma gözlenen 20 hastanın uyku kalitelerinin iyileştiği, daha sosyal oldukları ve kendilerini daha iyi hissettikleri bulunmuştur.

İnsulin direnci olan 7 hastadan 3’ünde direncin düştüğü görüldü. Tedavide başarısız veya etkili sonuç alamadığımız diğer 4 kişinin akupunktur tedavisinin yapılmasına rağmen beslenme ve düzenli spor yapamamalarından dolayı kilo veremeseler de akupunktur tedavisinin yağ, karbonhidrat ve peptid metabolizmasını olumlu yönde iyileştirdiği, insülin direncinin azaltılması ve düzenlenmesinde olumlu etkisi olduğu bilinmektedir. Bizim çalışmamızda da insülin direncinin düştüğü yaptırılan ölçümlerle tespit edilmiştir. Belivani ve ark.nın yapmış olduğu bir çalışmada peptid, yağ ve glikoz metabolizmasını düzenleyerek obesitenin mekanizmaları üzerinde yararlı ve olumlu etkisi olduğu belirtilmektedir (19).

Sonuç olarak sağlığının korunması, yaşam kalitesinin arttırılması ve bunun bir yaşam kültürü olarak benimsetilmesi toplum sağlığını korumada önem arz etmektedir. Zayıflamanın kişideki maddi ve manevi kazanımları yanı sıra bunun akupunktur tedavisi ile mümkün olduğu anlatılmalıdır.

Kaynaklar

1. http://www.who.int/topics/obesity/en/

2. Razay G, Vreugdenhil A, Wilcock G. Obesity, abdominal obesity and Alzheimer disease. Dement Geriatr Cogn Disord 2006; 22(2): 173–176.

3. Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, Dans T, Avezum A, Lanas F et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case– control study. Lancet 2004; 364(9438): 937–952.

4. Han TS, Tajar A, O’Neill TW, Jiang M, Bartfai G, Boonen S et al. Impaired quality of life  and sexual function in overweight and obese men: the European Male Ageing Study. Eur J Endocrinol 2011; 164(6): 1003–1011.

5. Parikh RM, Joshi SR, Menon PS, Shah NS. Index of central obesity - a novel parameter. Med Hypotheses 2007; 68(6): 1272–1275.

6. Darbandi M, Darbandi S,  Owji AA, Mokarram  P, Mobarhan MG, Fardaei M et al. Auricular or body acupuncture: which one is more effective in reducing abdominal fat mass in Iranian men with obesity: a randomized clinical trial. J Diabetes Metab Disord. 2014; 13(1): 92.

7.http://apps.who.int/bmi/index. jsp?introPage=intro_3.html.

8. h t t p : / / b e s l e n m e . g o v . t r / i n d e x . php?lang=tr&page=39

9. Branca F, Nikogosian H, Lobstein T. The Challenges of Obesity in the WHO European Region and the Strategies for Response. WHO, Denmark, 2007.

10. http://sbu.saglik.gov.tr/Ekutuphane/kitaplar/ bedenagir_tr.pdf

11. Richards D, Marley J. Stimulation of auricular acupuncture points in weight loss. Aust Fam Physician 1998; 27(Suppl. 2): S73–S77.

1 2 . h t t p : / / c o n s e n s u s . n i h . gov/1997/1997Acupuncture107html.htm

13. Niggemann B, Grüber C. Side-effects of complementary and alternative medicine. Allergy 2003; 58(8): 707-716.

14. Steyer TE, Ables A. Complementary and alternative therapies for weight loss. Prim Care 2009; 36(2): 395–406.

15. Lin XM, Li B, Du YH, Xiong J, Sun P. [Systematic evaluation of therapeutic effect of acupuncture for treatment of simple obesity]. Zhongguo Zhen Jiu 2009; 29(10): 856–860.

16. Kopelman PG, Caterson ID, Dietz WH. Clinical Obesity in Adults and Children. Oxford, UK: Wiley; 2009.

17. Hsu CH, Wang CJ, Hwang KC, Lee TY,  Chou   P, Chang HH. The effect of auricular acupuncture in obese women: a randomized controlled trial. J Womens Health (Larchmt) 2009; 18(6): 813-8.

18. Sun Q, Xu Y. Simple obesity and obesity hyperlipemia treated with otoacupoint pellet pressure and body acupuncture. J Tradit Chin Med 1993; 13(1): 22–26.

19. BelivaniM,DimitroulaC,KatsikiN,Apostolopoulou M, Cummings M, Hatzitolios AI. Acupuncture in the treatment of obesity: a narrative review of the literature. Acupunct Med 2013; 31(1): 88-97.

Şişmanlıkta Akupunktur Tedavisi

Mehmet Tuğrul Cabıoğlu, Neyhan Ergene
Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı, Konya

Amaç: Obezlerde akupunktur uygulamasının iştah ve metabolizma üzerine etkilerini açıklamaya yönelik çalışmaların sonuçlarını bir araya getirerek incelemektir. 

Ana bulgular: Akupunktur uygulaması ile plazmada ve beyin dokusunda beta endorfin ve serotonin düzeylerinin yükseldiği, ayrıca ventromedial hipotalamusta nöral aktivitenin arttığı belirtilmektedir. 

Sonuç: Akupunktur uygulamasının merkezi sinir sistemindeki serotonin konsantrasyonunu yükseltmek suretiyle sempatik aktiviteyi artırarak, obezlerde hipotalamustaki tokluk merkezini aktive ederek ve ayrıca kulak akupunktur uygulaması ile nervus vagusun auricular dalını uyararak iştahı baskıladığı gözlenmiştir. Bu etkilerin yanında akupunktur uygulaması sonucu plazmada beta endorfin düzeyinin yükselmesi, muhtemelen gerek lipolitik etki ile gerekse plazmada glukagon düzeyinin yükselmesi ile enerji depolarını mobilize ederek obezlerde ağırlık kaybına katkısı olabileceği düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler: Şişmanlık, akupunktur, hipotolamus, beta endorfin, serotonin

Acupuncture therapy in obesity

Objective: To investigate the results of the studies which explain the effects of acupuncture application on appetite and metabolism. Main findings: It is determined that beta endorphin and serotonin levels in plasma and neural activity in ventromedial hypothalamus increase with electroacupuncture application. Conclusion: It is observed that acupuncture application increases the symphatic activity by raising the concentration of serotonin in central nervous system, also depresses the appetite by stimulating the auricular branch of nervous vagus in obeses. In addition to these effects it is thought that increased serum beta endorphin level following acupuncture application increases probably both lipolytic effect and also serum glucagon which may cause weight loss in obeses by mobilizing the energy stores.

Key words: Obesity, acupuncture, hypothalamus, beta endorphin, serotonin

Genel Tıp Derg 2003;13(3):135-140

Obezite, vücutta aşırı yağ depolanması sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır. Bir enerji dengesi sorunudur. Vücutta yağ oranının artışı, enerji alınması ve enerji harcanması arasındaki dengesizlikten kaynaklanır (1). Vücut yağ oranının, ideal kilolu erkeklerde % 12-18, kadınlarda ise % 20-30 olması gerekirken, bu oran erkeklerde % 22-25 ve kadınlarda ise % 32- 35’den fazla olduğunda obeziteden söz edilir (2).

Obezite günümüzün en sık görülen sağlık problemlerinden biridir (1). Bütün dünyada çocuk ve erişkinlerde obezite prevalansının giderek arttığı bilinmekte olup (3), çağımızda özellikle endüstrileşmiş ülkelerde görülmektedir (4).

ABD’de obezite görülme oranı kadınlarda % 25, erkeklerde % 15; Avrupa kıtasında ise kadınlarda % 22, erkeklerde % 15’dir (2). Türkiye’de Devlet Planlama Teşkilatı Sağlık Özel İhtisas Komisyonunun 2000 yılında hazırladığı raporda, yetişkin kadınların % 33’ünün kilolu, % 19’unun ise obez olduğu belirtilmiştir. Bu raporda ayrıca yetişkin erkeklerin de % 10’unun kilolu veya obez olduğu bildirilmiştir (2).

ABD’de obezite ve ilgili hastalıkların tedavisi, genel sağlık giderlerinde önemli bir yer tutmaktadır (5). Endüstrileşmiş ülkelerde obezite oranının yüksek olmasında, lezzetli ve yüksek kalorili besinlerin fazla miktarda alınmasının ve fiziksel aktivitenin azalmasının rolü olduğu düşünülmektedir (6,7).

Yazışma adresi: Mehmet Tuğrul Cabıoğlu, Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı, Konya.

Genel Tıp Derg 2003;13(3)

Şişmanlıkta akupunktur tedavisi-Cabıoğlu ve Ergene 3

Obezitede uygulanan tedaviler

Obezite tedavinin genel prensipleri kilo kaybının sağlanması, kilo kaybından sonra düşük vücut ağırlığının korunması ve hastalık riski faktörlerinin kontrol edilmesidir. Obezite tedavisinde, öncelikli olarak vücut ağırlığının yaklaşık % 10’u azaltılmaya çalışılır. Altı ay boyunca haftada 1-2 kg ağırlık kaybı ve aylık ağırlık kayıpları görüldükten sonra yeni hedeflerin belirlenmesi düşünülür (8).

Obezitenin tedavisi, diyet uygulamasını, fiziksel aktivitenin düzenlenmesini, davranış tedavisini, farmakoterapiyi, cerrahi yaklaşımı, akupunktur uygulamasını (9,10) veya bu yöntemlerin birlikte kullanılmasını kapsamaktadır.

Obezitede akupunktur tedavisi

Obezite tedavisinde akupunktur uygulaması, özellikle kulak akupunkturu etkilidir (11-13). Obezite tedavisinde diyet uygulaması kilo kaybına neden olurken, iştahın baskılanmasına etkisi bulunmamaktadır (10). Akupunktur uygulamasının, iştahı (14) ve metabolizmayı etkileyerek (13) kilo kaybını sağladığı (9,11,12,15) belirlenmiştir.

Jin ve ark (16) köpekler üzerinde yaptıkları çalışmada, UB 20 (İK 20), St 36 (Mi 36) ve P 6 (DS
6) noktalarından elektroakupunktur (EA) uygulamasının gastrik asit salgılanmasına etkisini araştırmışlardır. Elektroakupunktur uygulaması, bu noktalar üzerinden yemekten 15 dk önce 75 dk süre ile 25-100 Hz, 12-16 mA’lik akım uygulaması ile yapılmıştır. Bu çalışmada (16) plazma gastrin düzeyinde ve midede gastrik asit salgılamasında azalma belirlenirken, plazma beta endorfin, somatostatin, vasoaktif intestinal peptid düzeylerinde artma gözlenmiştir. Gastrik asit salgılanmasının azalmasının açlık hissinin azalmasına neden olduğu belirtilmektedir (17). Bu yüzden EA uygulaması ile gastrik asit salgılanmasının azalmasının açlık hissinin azalmasında rol oynayabileceğini düşünüyoruz.

Shiraishi ve ark (14) normal ve deneysel olarak şişmanlatılmış sıçanlarda, kulak akupunktur uygulanması ile lateral hipotalamus (LH) ve ventromedial hipotalamustaki (VMH) nöral aktivite değişikliklerini araştırmışlardır. Deneysel olarak şişmanlatılmış sıçanların bir grubu VMH’nin tahrip edilmesiyle, diğer grubu ise yüksek kalorili beslenme ile elde edilmiştir. Kulak akupunkturu, tek kulaktan ve nervus vagusun innerve ettiği bölgeden uygulanmıştır. Bu bölgenin insanlardaki karşıtı cavum concheadır. Bu çalışmada kulak akupunktur uygulanması ile normal sıçanlarda LH’un (açlık merkezi) nöral aktivitesi baskılanırken, VMH’un (tokluk merkezi) nöral aktivitesinin arttığı; hem hipotalamik hem de diyetten dolayı şişman sıçanlarda LH’un nöral aktivitesi baskılanırken, diyetten dolayı şişman sıçanlarda VMH’un nöral aktivitesinin arttığı görülmüştür. Sonuç olarak normal ağırlıkta ve şişman sıçanlarda kulak akupunktur uygulamasının tokluk oluşumunda ve korunmasında etkili olduğu gözlenmiştir.

Mei ve ark (18) sıçanlar üzerinde yaptıkları çalışmada, St 36 (Mi 36) ve St 44 (Mi 44) noktalarını seçerek bir gün vücudun bir tarafından, diğer gün öbür tarafından olmak üzere EA uygulaması yapmışlardır. Elektroakupunktur uygulaması 12 gün boyunca, günde bir seans ve 5 dakika süre ile yapılmış, hipotalamusun ventromedial nükleusunda bulunan tokluk merkezinin uyarılabilirliğinin arttığı belirlenmiştir.

Akupuntur uygulaması ile merkezi sinir sisteminde serotonin düzeyinde yükselme gözlenmiştir (19). Serotoninin sempatik aktiviteyi artırırken, besin alınmasını azalttığı belirlenmiştir (20). Serotoninin besin alınmasını azaltması yanında kişinin kendini iyi hissetmesi, mutluluk oluşması, seks dürtülerinin normal düzeyde olması ve psikomotor dengenin sağlanması doğrultusunda etkilerinin bulunduğu belirtilmektedir (21). Akupunktur uygulaması ile merkezi sinir sisteminde düzeyi yükselen serotoninin hem besin alımını azaltması hem de psikomotor dengenin sağlanmasındaki rolü dolayısı ile şişmanlarda kilo kaybına katkısı olabileceği düşünülmektedir.

Huang ve ark (22), vücut kitle iindeksleri (VKİ) 30’dan fazla ve vücut yağ yüzdesi % 25’in üstünde 8 erkeğe ve vücut yağ yüzdesi % 30’un üstünde 37 kadına 8 hafta süre ile kulak akupunkturu, diyet ve aerobik egzersiz programı uygulamışlardır. Akupunktur uygulaması, her seansta değiştirmek süretiyle tek kulağa Shenmen, Stomach, Sanjiao ve Hungry noktalarından haftada bir defa olmak üzere yapılmıştır. Diyet programı, diyetisyen tarafından araştırmaya katılanların günlük aktiviteleri ve diğer faktörler hesaplanarak günlük ihtiyaçlarına göre hazırlanarak uygulanmıştır. Egzersiz uygulaması ise haftada 3-5 defa ve her seansta 300-500 kcal enerji tüketecek şekilde planlanmıştır. Bu üçlü uygulama sonucu vücut ağırlığında 4.4 kg, vücut yağ yüzdesinde % 5.6 oranında azalma görülmüştür.

Qingfu (23) 110 obez hastaya kulak ve vücut akupunkturu uygulamıştır. Bu çalışmada, kulak akupunktur noktalarından Mount, Esophagus, Stomach, Shenmen, Lung ve Endocrine noktalarına geleneksel Çin akupunktur yöntemlerinden biri olan küçük yuvarlak tohumlar yerleştirmek suretiyle, 3-5 günde bir defa tek kulağa ve sonraki seansta ise diğer kulağa akupunktur uygulanmıştır. Vücut akupunktur noktalarından St 25 (Mi 25), St 36 (Mi 36), Sp 6 (DP
6), P 6 (DS 6) ve St 40’a (Mi 40) haftada 2 seans ve seans süresi 15 dakika olmak üzere 3 aylık bir süre ile akupunktur uygulaması yapılmıştır. Bu uygulamalar sonucu 5.0 kg’lık ağırlık kaybı olduğu gözlenmiştir.

Shafshak (24) 30 şişman kadını 10’ar kişilik gruplara ayırarak; I. gruba her iki kulakta Stomach noktasına,
II. gruba her iki kulakta Hungry noktasına ve III. gruba her iki kulakta placebo noktasına elektroakupunktur uygulamıştır. Elektroakupunktur uygulaması günde bir defa olmak üzere haftada beş gün, üç hafta süre ile yapılmış ve günde 1000 Kcal’lik diyet tavsiye edilmiştir. Uygulama süresince, I. grupta bulunanlar % 80, II. grupta bulunanlar % 70, III. grupta bulunanlar ise % 20 oranında diyeti tatbik edebilmişlerdir. Diyeti uygulayabilenler arasında I. grupta 1-4 kg, II. grupta 1.5-3.5 kg, III. grupta 1-3 kg ağırlık kaybı belirlenmiştir. Bu çalışma, kulak akupunktur noktalarından Stomach ve Hungry’nin ağırlık kaybında, placebo noktaları ile mukayese edildiğinde etkili olduğunu göstermiştir.

Qingfu (23), Shafshak (24) ve Huang ve arkadaşlarının (22) yaptıkları çalışmalarda, ağırlık kaybı için seçilen Hungry, Stomach ve Shenmen gibi spesifik noktalara yapılan akupunktur uygulamasının, bu konu ile ilgili olmayan noktalara yapılan akupunktur uygulamasından etkili olduğunu ortaya koymuşlardır.

Bir çok çalışmada (16,25-29), EA uygulamasının beta endorfin (BE) düzeyinin hem merkezi sinir sisteminde hem de plazmada yükselmesine neden olduğu gözlenmiştir. Farklı frekanslarda yapılan EA uygulamalarında farklı endojen opioidlerin salgılandığı belirlenmiştir. EA uygulamasının düşük frekansta (2 Hz) merkezi sinir sisteminde endomorfin, enkefalin ve BE; yüksek frekansta (100 Hz) dinorfin konsantrasyonunda yükselmeye neden olduğu tespit edilmiştir (30).

Hayvanlar üzerinde hem in vivo hem de in vitro olarak, birkaç POMC ürününün lipolitik aktivitesini gösteren çalışmalar (31-33) yapılmıştır. Richter ve ark (32) in vitro olarak izole tavşan yağ hücrelerinde, beta endorfinin lipolitik aktivitesini araştırmışlardır. Beta endorfinin yağ hücrelerine etkisi sonucu, tavşan plazmasında serbest yağ asitlerinin ve gliserolün yükseldiği ve bu etkinin naloksan ile bloke edildiği belirlenmiştir. Vettor ve ark (34), beta endorfin uygulamasının izole insan yağ hücrelerinden gliserol salgılanmasına neden olduğunu, naloksanın BE’in bu etkisini inhibe ettiğini, BE’in lipolitik etkisinin spesifik opioid reseptörleri aracılığı ile olduğunu belirlemişlerdir.

Solerte ve ark (35), tip II diabetlilerde plazma BE düzeyi ile plazma lipidleri arasındaki ilişkiyi araştırdıklarında, hiperlipidemik hastalardaki plazma serbest yağ asiti, trigliserit ve çok düşük dansiteli lipoprotein ile BE düzeyi arasında, pozitif bir ilişki bulunduğunu göstermişlerdir. Böyle bir ilişki BE’in insanlarda lipolitik aktivite gösterdiği yorumuna katkıda bulunmaktadır.

Bu çalışmalardan elde edilen sonuçlara göre elektroakupunktur uygulaması gibi plazma beta endorfin düzeyini yükselten faktörlerin, lipolitik aktiviteyi artırarak ağırlık kaybına katkı sağlayabileceğini düşünmekteyiz.

Bruni ve ark (36) BE’in merkezi sinir sistemi dışında pankreas Langerhans adacıklarından da kaynaklandığını tespit etmişlerdir. Beta endorfinin pankreastaki konsantrasyonu beyindekinden daha yüksektir. Mu, delta ve kappa opioid reseptörler pankreas, karaciğer ve beyinde tesbit edilmiştir. Pankreasta bulunan mu ve delta reseptörleri benzer aktiviteye sahip iken, kappa reseptörleri diğerlerine nazaran daha az aktiftir (37). İmmünohistokimyasal ve otoradyografik yöntemlerle yapılan çalışmada (38), BE’in pankreasta yüksek konsantrasyonda glukagon sentezleyen alfa ve somatostatin sentezleyen delta hücreleri ile daha az konsantrasyonda insülin sentezleyen beta hücrelerine bağlandığı belirlenmiştir.

Giugliano ve ark (39) VKİ 30’dan fazla (obez) ve VKİ 25’den az (normal ağırlıktaki) deneklerde adrenalin (15 ng/kg) ve BE’in (50 ng/kg) tek veya birlikte infüzyonu sonucu meydana gelen metabolik cevapları araştırmışlardır. Normal ağırlıktaki deneklerde adrenalin infüzyonu ile plazma glukoz düzeyi yükselirken, insülin, c-peptid ve glukagon düzeylerinde değişiklik olmamış; BE infüzyonunda ise glukoz ve glukagonda artış belirlenirken, insülin ve c-peptid düzeylerinde değişiklik gözlenmemiştir. Bu deneklerde adrenalin ve BE’in birlikte infüzyonu sinerjik etki yaparak glukagon düzeyini daha fazla yükseltmiştir. Obezlerde adrenalin infüzyonu ile plazma glukoz ve glukagon düzeylerinde yükselme, insülin ve c-peptid düzeylerinde düşme gözlenirken; BE infüzyonu sonucu plazma glukoz, glukagon, insülin ve c-peptid düzeylerinde artış olduğu gözlenmiştir. Obezlerde epinefrin ve BE’in birlikte infüzyonu glukoz ve glukagon düzeylerini yükseltmiştir.

Giugliano ve ark (40), VKİ 30’dan fazla 10 (obez) ve VKİ 25’den az 10 (normal ağırlıktaki) denekte BE infüzyonu sonucu meydana gelen metabolik ve hormonal cevapları araştırmışlardır. Normal ağırlıktaki deneklerde BE (4.5 ng/kg/dak) infüzyonu sonucu plazma glukoz, insülin, C peptid ve glukagon düzeylerinde bir değişiklik gözlenmemişken; obezlerde glukoz, glukagon, insülin ve c-peptid düzeylerinde artış olduğu görülmüştür. Beta endorfinin yaptığı bu etkiler, BE antagonisti olan naloksanla bloke edilmiştir.

Cozzolino ve ark (41) obez olmaya  eğilimli (ailesinde birinci dereceden obez bulunan) normal ağırlıktaki kişilerle, obez olmaya eğilimi bulunmayanlarda (ailesinde obez bulunmayan) BE’in fizyolojik ve farmakolojik dozlardaki etkilerini incelemişlerdir. Bu araştırmada, BE’in 1  saatte düşük hızda (4.5 ng/kg/dak) ve hızlı (500 µg/saat) infüzyonu sonucu plazma glukoz, glukagon, insülin ve c-peptid düzeylerindeki değişiklikler gözlenmişdir. Düşük hızda BE infüzyonu ile fizyolojik olarak plazmada BE düzeyinde yükselme olurken, obez olmaya eğilimi bulunmayan grupta glukoz, glukagon, insülin ve c-peptid düzeylerinde değişmeler görülmemiş; obez olmaya eğilimli grupta ise glukoz, glukagon, insülin ve c-peptid düzeylerinde yükselme tesbit edilmiştir. Hızlı BE infüzyonu farmakolojik dozda plazmada BE düzeyinde yükselme oluştururken, obez olmaya eğilimi bulunmayan grupta glukoz ve glukagon düzeylerinde yükselme görülmüş, insülin ve c-peptid düzeylerinde değişme belirlenmemiş; obez olmaya eğilimi olan grupta ise glukoz, glukagon, insülin ve c-peptid düzeylerinde yükselme gözlenmiştir.

Beta endorfinin pankreas A hücrelerine etki ederek direkt veya indirekt yolla glukagon salgılanmasını artırdığı ve bu etkinin plazma katekolamin düzeyinden bağımsız olduğu belirlenmiştir (42).

Bu çalışmalarda (39-41) görüldüğü gibi, obezlerde beta endorfin insüline nazaran glukagon salgılanmasını daha fazla artırarak plazma insülinglukagon molar oranını düşürmüş ve plazma glukoz ve glukagon düzeylerini birlikte yükseltmiştir.

Akupunktur uygulaması gibi plazmada beta endorfin düzeyinin yükseldiği durumlarda beta endorfinin karbonhidrat metabolizmasına etki ederek plazma insülin-glukagon molar oranını düşürdüğü, plazmada yükselen glukagonun ise enerji depolarının mobilize olmasını sağladığı düşünülmektedir.

Sonuç olarak, akupunktur uygulamasının serotoninin merkezi sinir sistemindeki konsantrasyonunu yükseltmek suretiyle sempatik aktiviteyi artırarak, obezlerde hipotalamusta tokluk merkezini aktive ederek ve ayrıca kulak akupunktur uygulaması ile nervus vagusun auricular dalını uyararak iştahı baskıladığı gözlenmiştir. Bu etkilerin yanında akupunktur uygulaması sonucu plazmada beta endorfin düzeyinin yükselmesinin muhtemelen gerek lipolitik etki ile gerekse plazmada glukagon düzeyinin yükselmesi ile enerji depolarını mobilize ederek obezlerde ağırlık kaybına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.

Kaynaklar

1. Palou A, Serra F, Bonet ML, Pico C. Obesity: Molecular bases of a multifactorial problem. Eur J Nutr 2000;39:127-44.

2. Özarmağan S, Bozbora A. Obezitenin tanımı ve temel bilgiler. İçinde: Bozbora A, editör. Obesite ve tedavisi. İstanbul: Nobel; 2002.p.1-13.

3. Weinstock RS, Dai H, Wadden TA. Diet and exercise in the treatment of obesity. Arch Intern Med 1998;158:2477-83.

4. Bray GA. Obesity. In: Ziegler EE, Filer LJ, editors. Present knowledge in nutribition. Washington: ILSI; 1996. p.19-32.

5. Bray GA. Obesity: A time bomb to be defused. Lancet 1998;352:160-1.

6. Campfield LA, Smith FJ, Burn P. The ob protein (leptin) pathway-a link between adipose tissue mass and central neural networks. Horm Metab Res 1996;28:619-32.

7. Hill JO, Peters JC. Environmental contribution to the obesity epidemic. Science 1998; 280:1371-4.

8. Lyznicki JM, Young DC, Riggs JA, Davis RM. Obesity: Assessment and management in primary care. American Family Physician 2001;63:2185-96.

9. Ernst E. Acupuncture/acupressure for weight reduction? A systematic review. Wien Klin Wochenschr 1997;109:60-2.

10. Richards D, Marley J. Stimulation of auricular acupuncture points in weight reduction loss. Aust Fam Physician 1998;27:73-7.

11. Sun Q ve Xu Y. Simple obesity and obesity hiperlipidemia treated with otoacupoint pellet pressure and body acupuncture. J Tradit Chin Med 1993;13:22-6.

12. Lei ZP. Treatment of 42 cases of obesity with acupuncture. J Tradit Chin Med 1988;8:125-6.

13. Mulhisen L, Rogers JZ. Complementary and alternative modes of therapy for the treatment of the obese patient. J Am Osteopath Assoc 1999;99:8-12.

14. Shiraishi T, Onoe M, Kojima T, Sameshima Y, Kageyama T. Effects of auricular stimulation on feeding-related hypothalamic neural activity in normal and obese rats. Brain Res Bull 1995;36:141-8.

15. Zhang J. Observations on the treatment of 393 cases of by seed pressure on auricular points. J Tratid Chin Med 1993;13:27-30.

16. Jin HO, Zhou L, Lee KY, Chang TM, Chey WY. Inhibition of acid secretion by electrical acupuncture is mediated via beta endorphin and somatostatin. Am J Physiol 1996;271:6524-30.

17. Arslan M. Obesite. İçinde: Koloğlu S, editör. Endokrinoloji: Temel ve klinik. İstanbul: Medical &Nobel; 1996.p.775-87.

18. Mei Z, Zhicheng L, Jing S. The time effect relationship of central action in acupuncture treatment for weight reduction. J Tradit Chin Med 2000;20:26-9.

19. Wenhe Z, Yucun S. Change in levels of monoamine neurotransmitters and their main metabolites of rat brain after electric acupuncture treatment. Int J Neurosci 1981;15:147-9.

20. Ericson M, Poston WS, Foreyt JP. Common biological pathways in eating disorders and obesity. Addic Behav 1996;21:733-43.

21. Guyton AC, Hall JE. Textbook of Medical Physiology, 10th edition. Philadelphia: WB Saunders; 2001.

22. Huang MH, Yang RC, Hu SH. Preliminary results of triple therapy for obesity. Int J Obes 1996;830-6.

23. Qingfu S. Simple obesity and obesity hyperlipemia treated with otoacupoint pellet pressure and body acupuncture. J Tradit Chin Med 1993;13:22-6.

24. Shafshak TS. Elektroacupuncture and exercise in body weight reduction and their application in rehabilitating patients with knee osteoarthritis. Am J Chin Med 1995;23:15-25.

25. Pan B, Castro-Lopes JM, Coimbra A. Activation of anterior lobe corticotrophs by electroacupuncture or noxious stimulations in the anaesthetized rat, as shown by colocalization of fos protein with ACTH and beta-endorphin and increased hormone release. Brain Res Bull 1996;40:175- 82.

26. Takeshige C, Nakamura A, Asamoto S, Arai T. Positive feed- back action of pituitary beta endorphin on acupuncture analgesia afferent pathway. Brain Res Bull 1992;27:37-44.

27. Takeshige C, Oka K, Mizuno T, Hisamiysu T, Luo CP, Kobori M, et al. The acupuncture point and its connecting central pathway for producing acupuncture analgesia. Brain Res Bull 1993;30:53-67.

28. Fu H. What is the material base of acupuncture ? The nerves ! Medical Hypotheses 2000;54:358-9.

29. Petti F, Bangrazi A, Liguori A, Reale G, Ippoliti F. Effects of acupuncture on immune response related to opioid-like peptides. J Tradit Chin Med 1998;18:55-63.

30. Han Z, Jiang YH, Wan Y, Wang Y, Chang JK, Han JS. Endomorphin-1 mediates 2 Hz but not 100 Hz electroacupuncture analgesia in the rat. Neuroscience Letters 1999;274:75-8.

31. Scwandt P. Hypothalamic control of lipid metabolism. Acta Neurochirurgica 1985;75:122-4.

32. Richter WO, Kerscher P, Schawandt P. Beta endorphin stimulates in vivo lipolysis in the rabbit. Life Sci 1983;33:743-6.

33. Richter WO, Schwandt P. Peptide hormones and lipolysis in rabbit adipocytes. Horm Metab Res 1985;17:127.

34. Vettor R, Pagano C, Fabris R, Lombardi AM, Macor C, Ferderspil G. Lipolytic effect of beta endorphin in human fat cells. Life Sci 1993;52:657-61.

35. Solerte SB, Fiorovanti M, Petraglia F, Facchinetti F, Patti Algenazzi AR, et al. Plasma endorphin, free fatty acids and blood lipid change in the type-2 diabetic patients. J Endocrinol 1988;11:37-61.

36. Bruni JF, Watkins WB, Yen SS. Beta endorphin in the human pancreas. J Clin Endocrinol Metab 1979;49:649-61.

37. Khawaja XZ, Green IC, Thorpe JR, Titheradge MA. The occurrence and receptor specificity of endogenous opioid peptides within the pancreas and liver of the rat. Comparison with brain. Biochem J 1990;267:233-40.

38. Zhang Y, Proenca R, Maffei M, Barone M, Leopold L, Friedman JM. Positional cloning of the mouse obese gene and its human homologue. Nature 1994;372:425-32.

39. Giugliano D, Cozzolino D, Salvatore T, Torella R, Franchimont P, D’Onofrio F, et al. Altered metabolic and hormonal responses epinephrine and beta-endorphin in human obesity. J Clin Endocrinol Metab 1988;67:238-44.

40. Giugliano D, Cozzolino D, Salvatore T, Ceriello A, Torella R, Franchimont P, et al. Physiological elevations of plasma beta- endorphin alter glucose metabolism in obese, but not normal- weight, subjects. Acta Endocrinol 1992;41:184-90.

41. Cozzolino D, Sessa G, Salvatore T, Sasso FC, Giugliano D, Lefebvre PJ, et al. The involvement of the opioid system in human obesity: A study in normal weight relatives of obese people. J Clin Endocrinol Metab 1996;81:713-8.

42. El-Tayed KMA, Brubaker PL, Vranic M, Lickey HLA. Beta- endorphin modulation of the glucoregulatory effects of repeated epinephrine infusion in normal dogs. Diabetes 1985;34:1293-300.

Genel Tıp Derg 2003;13(3)

Şişmanlıkta akupunktur tedavisi-Cabıoğlu ve Ergene,

BİLİMSEL MAKALELER

1.Auricular acupuncture for obesity: a systematic review and meta-analysis; Zhizhong Ruan, Department of Acupuncture and Moxibustion, Nanjing Hospital of Traditional Chinese Medicine, The Third Affiliated Hospital of Nanjing University of Traditional Chinese Medicine, Nanjing, Jiangsu, China; Int J Clin Exp Med 2016;9(2):1772-1779

2.Electroacupuncture in the Treatment of Obesity; Fei Wang; Neuroscience Research Institute, Peking University, Beijing 100083, People’s Republic of China; Neurochem Res (2008) 33:2023–2027

3. Effect of laser acupuncture on obesity: study protocol for a randomized controlled trial; ChiChuan Tseng, Division of Chinese Medicine, Chang Gung Memorial Hospital, Chiayi 61363, Taiwan; Trials (2015) 16:217

4. Acupuncture: is it effective for treatment of insülin resistance?; F. Liang, Department of Endocrinology & Metabolism, Kanazawa Medical University, Ishikawa, Japan; Diabetes, Obesity and Metabolism 12: 555–569, 2010.

5. Efficacy and Safety of Chinese Herbal Medicine and Acupuncture in the Management of Obesity: Systematic Reviews and a Randomised Placebo-controlled Clinical Trial; Kang Xiao Li; Discipline of Chinese Medicine School of Health Sciences RMIT University, March 2014

6. Auricular or body acupuncture: which one is more effective in reducing abdominal fat mass in Iranian men with obesity: a randomized clinical trial; Mahsa Darbandi, Department of Biochemistry, Shiraz University of Medical Sciences, Shiraz, Iran; Darbandi et al. Journal of Diabetes & Metabolic Disorders 2014, 13:92

7. The Therapeutic Effect of Acupuncture Treatment on Chronic Inflammation of High Fat Diet Induced Rats; Meng Xia, Guangxi University of Chinese Medicine, Nanning 530001, China; Herbal Medicine, Vol 1, No1:5, 2015

8. Effects of Bilateral Auricular Acupuncture Stimulation on Body Weight in Healthy Volunteers and Mildly Obese Patients; Takemasa Shiraishi, Department of Neurophysiology, Division of Human Structure and Function, The Tokai University School of Medicine, Isehara; Auricle Acupuncture Reduced Body Weight, 1201-7, Society for Experimental Biology and Medicine

9. Acupuncture for the treatment of obesity: A review of the evidence; JM Lacey, West Chester University, Sturzebecker Health Sciences Center, West Chester, PA, USA; International Journal of Obesity (2003) 27, 419–427.

10. Combining Acupuncture with Western and Chinese Nutritional Treatment in Obesity; Uwe Siedentopp, MD; Private Practice, Kassel, Germany; Medical Acupuncture, Volume 24, Number 3, 2012

11. Effects of Acupuncture on Obesity and Adipokines Involved in Body Weight Control; García-Vivas Jessica, Doctorado en Biotecnología en Red, Escuela Nacional de Medicina y Homeopatía del IPN, Guillermo Massieu Helguera 239, Fracc. La Escalera, Ticoman, México; Homeop Ayurv Med 2013, 2:3

12. Electroacupuncture Therapy for Weight Loss Reduces Serum Total Cholesterol, Triglycerides, and LDL Cholesterol Levels in Obese Women; Mehmet Tugrul Cabıoglu, Cabıoglu Acupuncture Treatment Clinic, Selçuklu 42040, Konya, Turkey; The American Journal of Chinese Medicine, Vol. 33, No. 4, 525–533

13. Acupuncture and appetite in obese employees of a university hospital, Mariana Lourenço Haddad, Graduate student (PhD) at University of São Paulo at Ribeirão Preto College of Nursing - USP - Ribeirão Preto (SP), Brazil; Acta Paul Enferm 2011;24(5):676-82.

14. A Review on the Impact of Acupuncture on Obesity; Sowjanya K, Department of Industrial Pharmacy, Gokaraju college of Pharmacy, Hyderabad; RRJMHS, Volume 5, Issue 4, September, 2016

15. Effect of laser puncture combined with a diet-exercise intervention on obese polycystic ovarian females; Asmaa M. El-Bandrawy, Department of Physical Therapy for Obstetrics and Gynecology, Cairo University, Giza, Egypt; International Journal of PharmTech Research Coden (USA): IJPRIF, ISSN: 0974-4304, ISSN(Online): 2455-9563; Vol.9, No.10, pp 60-65, 2016

16. Effects of ear acupuncture therapy for obesity on the depression of obese women; Turan Set; Department of Family Medicine, Karadeniz Technical University, Trabzon, Turkey; Set T, et al. Acupunct Med 2014;32:427–429. doi:10.1136/acupmed-2014-010626

17.Effect of Electro-Acupuncture on Serum Level of Leptin Hormone in Diabesity Female; Ahmed M. Badie; The Department of Physical Therapy for Cardiovascular, Respiratory Disorders and Geriatrics, Faculty of Physical Therapy, Cairo University; Med. J. Cairo Univ., Vol. 85, No. 1, March: 259-264, 2017

Bu sitede yer alan tüm yazılı ve görsel materyaller drmuratdeniz.com sitesine ve site sahibine aittir. copyright © 2017 - 2019